Posted by: timi_mero_sathi April 3, 2011
आफ्नो जात भन्दा माथि उठ्न नसक्ने हरु को लागि
Login in to Rate this Post:     0       ?        

continued from above....

पुरक बजेट मस्यौदामा के-के त्रुटी थिए?
- पहिलो कुरा पुरक बजेट ल्याउन कति आवश्यक छ भन्ने हो। नयाँ सरकारलाई आफ्नो नीति नियमअनुसार कार्यक्रम ल्याउनै मन भए त्यसलाई अन्यथा मान्नु भएन। भलै आर्थिक वर्षको उत्तरार्द्वतिर ल्याइएका कार्यक्रम व्यवहारमा कार्यान्वयनको सम्भावना न्यून हुन्छ। त्यहाँमाथि बजेट असाध्यै वितरणमुखी थियो। प्रियतावादी कार्यक्रमले अर्थतन्त्रलाई दीर्घकालीन असर गर्छ।

अर्थमा बस्न असहज भएको भए अरु मन्त्रालयमा सरुवा भएर काम गर्न पनि त सकिन्थ्यो?
- मन्त्रीले मप्रति विश्वास गुमाइसक्नुभएको हो। तर वर्षौदेखि मैले अर्थ मन्त्रालयमा काम गरेर जुन छवि बनाएको छु त्यसले सरकारलाई सरुवा निर्णय लिन त्यति सहज थिएन। मैले सरुवा माग्न सक्थेँ। ३१ वर्ष सरकारी जञ्जालमा बिताइसकेँ। मात्रा बढीघटी होला। लोभ, लालच र फाइदाका लागि मरिमेटेर हिँडेका झुण्डसँगको उही दिनचर्या सुरु भैहाल्थ्यो। देश सेवा गर्ने एकमात्र माध्यम निश्चय नै सरकारमात्र हैन। त्यसैले सरुवा वा अरु विकल्पबारे मैले बिचार गरिन।

नक्क्ली भ्याट बिल प्रयोग गर्ने व्यापारी र युनिटी सञ्चालकमाथि भइरहेको कारबाही तुहाउन तपाईंलाई राजीनामा दिन बाध्य पारिएको विश्वास धेरैको छ?
- मलाई त्यस्तो लाग्दैन। (नक्कली) भ्याट बील जघन्य अपराध हो। अर्थमन्त्रीले नै नक्कली बील नक्कली नोट सरह हो भनिसक्नुभएको छ। त्यसैले सरकार उनीहरुमाथि कारबाही रोक्न चाहन्छ भन्ने आरोप मलाई सत्य लाग्दैन। युनिटीले हजारौं आम नागरिकमाथि ठगी गरेको छ। यसका सञ्चालकलाई जोगाउने धृष्टता कसैले गर्न सक्दैन भन्ने लाग्छ।


- भ्याट चोरीमा संलग्नलाई गर्ने सजायबारे मन्त्री तथा राजस्व सचिव र तपाईंको भिन्न धारणाले राजीनामाको अवस्था त आएको होइन?
- मैले लिइरहेको अडान त्याग्न दबाब थियो भन्ने व्यापक चर्चा भइरहेको छ। आन्तरिक राजश्व विभाग नक्कली भ्याट बीलको अनुसन्धान गरिरहेको छ। मैले थाहा पाएसम्म मलाई मात्र हैन उनीहरुलाई पनि कुनै दबाब दिइएको छैन। भ्याट बीलमा तीन किसिमको कारबाही हुनुपर्ने मुद्दा छन्। कानुनमै स्पष्ट व्यवस्था भएकाले भोलिका दिनमा त्यसमा तलमाथि होला भन्ने आशंका म गर्दिन।

एकथरि फर्मले हिसाबकिताब तलमाथि गरेर कर छली गरेका छन्। विश्वभरिको कर प्रशासनमा यो सामान्य प्रवृत्ति हो। आन्तरिक राजश्व कार्यालयले यसमा दण्ड जरिवाना असुलेर कारबाही टुङ्याउन सक्छ। अर्काथरि कर कार्यालयले मूल्याङ्कन गरेको यस्तो रकम तिर्न आनाकानी गरिरहेका छन्। बरु विभिन्न नक्कली कागजात बनाएर भुलाउने काम गरिरहेका छन्। यस्ता व्यापारीलाई जेल सजायसम्म गर्न सकिन्छ।

अहिले फेला परेको डरलाग्दो अपराध भ्याट बील, सही, छाप, विवरण सबै फर्जरी पेश हुनु हो। यो राजश्व चुहावट वा कर छली हैन। राजश्वको डकैती हो। यस्तो अपराधमा राजश्व चुहावट ऐन र किर्ते कागजसम्बन्धी कारबाही गर्ने तयारी आन्तरिक राजश्व विभागले गरेको थियो। यस्तो जघन्य अपराधमा विभागका अधिकारीले सम्झौता गरेर खुकुलो निर्णय गर्लान् भन्ने विश्वास मलाई छैन। कानुनले हदैसम्म सजाय तोकेको अपराधमा कसैले घटाउने दुस्साहस नगर्ला।

तपाईंको राजीनामाले संसद् अवरुद्व छ। मन्त्रीले तपाईंलाई फर्कन अनुरोध गर्नुभएको छ, पुनर्विचार गर्नुहुन्न?
- मलाई यो सबै घटनाले दुखी बनाएको छ। एउटा सामान्य कर्मचारीको राजीनामाले ज्यादा महत्व पाएको छ। फर्कने गरी मैले राजीनामा गरेको हैन। कोही पनि मानिस सिष्टममा अपरिहार्य हुँदैन, त्यस्तो बनाउनु पनि हुँदैन। मैले जहाँ-जहाँ काम गरेँ त्यो निकायमा सकेसम्म पद्दति बसाल्ने प्रयास गरेको छु। महालेखा नियन्त्रकको सहसचिवको रुपमा सरकारी हिसाब-किताब प्रणालीको जुन थिति बसाल्न काम गरियो त्यसले अहिले पनि मलाई सन्तुष्टि दिन्छ।

अर्थमा आएपछि पनि हामीले सबै विभाग र महाशाखाको कार्यसञ्चालन निर्देशिका बनाएका छौँ। जो आए पनि त्यही बिधिअनुसार गर्ने हो। कोही हुनु र नहुनुले फरक पर्नुहुँदैन। अर्थको संयन्त्र बलियो पनि छ। मेरो प्रस्थानले त्यो अझ मजबुत भएर जाने आशा लिएको छु।


निजामती प्रशासनमा धेरैले रोल मोडल मानेका तपाईं हिँडेपछि सरकारी जागिरमा असल मानिसको विकर्षण हुँदैन?
- म झुकिन। छाडेर हिँडे। प्रशासनयन्त्र बलियो होस् भनेर सबैतिरबाट आबाज उठिरहेको छ। अहिले कर्मचारीको मनोवल उच्च भएको हुनुपर्छ। यसले जागिरमा भएका र आकांक्षीहरुलाई उत्प्रेरित गर्छ जस्तो लाग्छ। पेशागत धर्ममा बस्नुपर्छ भन्ने माहौल सिर्जना भएको छ। मैले त उज्यालो सम्भावना देखेको छु। आजै राजश्व सचिव कृष्णहरि बास्कोटाले फोन गर्नुभएको थियो। अनुभवी र सिपालु हुनुहुन्छ, सरकारले सायद उहाँलाई नै मेरो ठाउँमा ल्याउला। 'तपाईले राजीनामा दिएकाले मेरो आत्मबल बढेको छ, अब म पनि झुक्दिन, बरु भाँचिन तयार हुन्छु' भनेर वचन दिनुभएको छ।

अनुचित दबाबमात्र कम भए प्रशासन धेरै सुधि्रन्छ। मेरो राजीनापछि उत्पन्न माहोलले धेरैलाई सुध्रने मौका र प्रेरणा मिल्छ भन्ने आशा र विश्वास मैले लिएको छु। विश्वामित्र ऋषि रत्नाकर डाँकु थिए। त्यसैले प्रशासनयन्त्रमा धेरै सुधार हुने आशा छ।

तीन दशक लामो सरकारी सेवामा बटुलेको अनुभवलाई सरकारले अन्यत्र कतै प्रयोग गर्न त सक्ला नि?
- म त्यसमा पनि इच्छुक छैन। सरकारमा बसिरहने अलिकति पनि इच्छा भएको भए म डेढ वर्ष अर्थ मन्त्रालयमै कटाइदिन सक्थेँ। दैनिक प्रशासन सञ्चालन गरेर विदेश घुमेरै मात्र पनि जागिर खान सकिन्थ्यो। आफूले गर्न सक्ने उच्चतम काम गरेरै म बाहिरिएको हुँ।

सरकारले अब संवैधानिक निकाय वा राजदुत वा सार्वजनिक संस्थानमा मात्र तपाईको अनुभव उपयोग गर्न पाउने भयो?
- सरकारी ढुकुटीबाट तलव खाने कुनै पनि नियुक्ति नलिने अठोट गरेर म बाहिरिएको हुँ। मेरा लागि कुनै पद ठूलो वा सानो हुँदैन। काम नै पूजनीय हो। त्यसैले कुनै सरकारी ओहोदाको लालसा ममा छैन।

कर्मचारी संगठन र शक्तिको दलाली गर्ने उच्च प्रशासक, राजनीतिक दलका नेता/कार्यकर्ताको दबाबले पनि तपाईंमा निराशा आएको हो?
- हाम्रा कर्मचारी युनियन शैशवकालमा छन्। उनीहरुले धेरै सिक्न बाँकी छ। कुनै पनि संस्थाको विकासमा केही वर्ष लाग्नु स्वाभाविक हो। संगठनको जीवनमा सिक्ने समय लामो हुन्छ।

संगठनहरुको भूमिका के हो भन्ने विषयमा उनीहरु नै प्रष्ट छैनन्। सामूहिक सौदाबाजी भन्दा व्यक्तिगत स्वार्थसिद्विमा उत्रिएको ताजा उदाहरण नै छन्। प्रधानमन्त्रीले सरुवा नगर भन्ने आदेश दिँदादिँदै कर्मचारी संगठनको दबाबले वन विभागले फागुन अन्त्यमा ठूलो लट् सरुवा गर्‍यो।

भन्सार विभाग महानिर्देशकलाई रातविरात घेरा हालेर सरुवा निर्णय गराइएको मैलेपछि मात्र थाहा पाएँ। सचिव/सहसचिव राजनीतिक नेता कार्यकर्ता र कर्मचारी युनियनको दबाबमा 'स्याण्डविच' भएका छन्। तर यस्तो दबाब झेल्न नसकेर मैले राजीनामा दिएको भने किमार्थ हैन। यस्ता दबाबसँग वर्षौंदेखि जुध्दै आएको हुँ। राजाको शासनकालमा सेनाले गम्भीर धम्की दिँदा समेत म पिठ्युँ देखाएर भागिन। विभागीय मन्त्री प्रकाशचन्द्र लोहनीले प्रधानमन्त्री सूर्यबहादुर थापासमक्ष गम्भीर आपत्ती जनाउनुभयो। रक्षा मन्त्रालय पनि हेर्ने प्रधाानमन्त्री थापासँग सेना कर्मचारीमाथि जाइलाग्ने हो भने राजीनामा दिन्छु भनेर चुनौती दिनुभयो। अहिले मन्त्रीले मेरो व्यावसायिकता, पेशागत कर्तव्यप्रति विश्वास नगरी मैले असहयोग गरिरहेको आशंका गरेकाले नै जागिर छाडिहाल्ने निर्णय लिएको हुँ।

शाखा अधिकृतसम्मका कर्मचारी संगठित रहने युनियनले कुन शक्तिको आडमा प्रधानमन्त्री, मन्त्री, मुख्य सचिव, सचिव र विभागिय प्रमुखलाई दबाब दिने आँट गर्छन्?
- युनियन राजनीतिक पार्टीसँग आवद्द छन्। यिनीहरुको कार्यशैली पनि कलकारखानाको मजदुरको जस्तो छ। रोजगारदाता सरकार र कर्मचारी युनियनको अन्तरसम्बन्धबारे यथेष्ठ विश्लेषण भएको छैन। मिल मालिक र मजदुरको जस्तो सम्बन्ध निश्चिय पनि हैन। बाजुराको कुनै गाउँमा रहेको स्वास्थ्य केन्द्रमा कार्यालय सहयोगीले डाक्टरको काम गरिरहेको छ। त्यहाँका विरामीका लागि ऊ नै सरकार हो। त्यसैले जुनसुकै ओहोदाको मानिस सरकार हो। त्यसैले सरकारी युनियनसँग मजदुरको ट्रेड युनियन जस्तो संघर्ष कार्यक्रम ल्याउने अधिकार नहुनुपर्ने हो। कर्मचारीले सिंहदवार घेराउ हाल्न पाइँदैन भनेर हामीले युनियनका पदाधिकारीलाई बुझाउन सकेका पनि छैनौँ। युनियनको भूमिका पुर्नर्संरचना गर्ने विषयमा युनियनका असल नेताहरु सहमत पनि छन्।

अवकाशप्राप्त जीवन कसरी बिताउने योजना बनाउनु भएको छ?
- सामान्य नागरिकझैँ। नेपालीहरु अरबको खाडीमा पसिना चुहाउन जान्छन्। देशलाई गाली गर्दै अमेरिकाको ग्रिनकार्ड वा युरोप, अष्ट्रेलियाको 'पिआर' लिन्छन्। त्यस्तो प्रवृत्तिलाई निरुत्साहित गर्ने कुनै सानो काम गर्नुपर्छ भन्ने तिर्सना छ। त्यसका लागि आफ्नै बलबुताले जे गर्न सकिन्छ गर्नुपर्ला। यही गर्ने भनेर सोचेको छैन। शेष जीवनमा आफूले गरेको कुनै कामले कम्तीमा सय जना नेपालीको मुहारमा मुस्कान ल्याउन सकियोस्। म त्यस्तै कामको खोजीमा छु।

प्रतिक्रियाहरू (1)Add Comment

Read Full Discussion Thread for this article