Because of them, Sajha stays free for every member of the community.
Click here to view our sponsors →
काठमाडौं महानगरका पूर्व मेयर बालेन शाह एक दिन अचानक नेपालको राजा बने भने देशमा के-कस्ता परिवर्तन आउलान्? राजदरबारदेखि सिंहदरबारसम्म कस्तो हलचल मच्चिएला?
यो एउटा रमाइलो काल्पनिक कल्पना हो। तर यसभित्र केही गम्भीर प्रश्न पनि लुकेका छन्।
नेपालले धेरै राजा देख्यो, तर र्याप गाउने राजा भने देखेको छैन।
बालेन राजा बने भने राजदरबारको वातावरण नै फरक हुन सक्छ। परम्परागत राजकीय समारोहमा दौरा-सुरुवाल र श्रीपेचसँगै आधुनिक पुस्ताको संगीत र कला पनि प्रवेश गर्न सक्छ।
सामाजिक सञ्जालमा त झन् नयाँ बहस सुरु होला। राजा भाषण गर्ने कि र्यापमार्फत देशको समस्या सुनाउने?
बालेनको काठमाडौं महानगर नेतृत्वकालको सबैभन्दा चर्चित पक्षमध्ये एक अवैध संरचना र सार्वजनिक स्थानसम्बन्धी कारबाही थियो।
राजा बनेपछि पनि त्यही शैली कायम रह्यो भने दरबार वरिपरिका अव्यवस्थित संरचनादेखि सरकारी जग्गा अतिक्रमणसम्म नयाँ बहस सुरु हुन सक्छ।
तर एउटा प्रश्न उठ्छ। मेयर हुँदा महानगरको अधिकार प्रयोग गर्न सकिन्थ्यो। राजा हुँदा पनि त्यस्तै प्रत्यक्ष कार्यकारी अधिकार हुन्छ त?
त्यो त राजतन्त्र कस्तो संवैधानिक व्यवस्थामा स्थापित हुन्छ भन्ने कुरामा निर्भर हुनेछ।
नेपालका पुराना राजाहरूको सन्देश रेडियो र टेलिभिजनबाट प्रसारण हुन्थ्यो।
बालेनको शैली भने सामाजिक सञ्जालसँग जोडिएको छ।
कल्पना गर्नुस्, राति ११ बजे राजदरबारबाट फेसबुक पोस्ट आयो। बिहान उठ्दा देशभरि बहस, समाचार र हजारौं कमेन्ट!
राजदरबारको प्रेस सचिवभन्दा फेसबुक एडमिन बढी व्यस्त हुने अवस्था पनि आउन सक्छ।
यो सबैभन्दा रोचक र गम्भीर प्रश्न हो।
यदि बालेन संवैधानिक राजा भए भने प्रधानमन्त्री र संसद्ले सरकार चलाउनेछन्। राजाको भूमिका संविधानले सीमित गर्नेछ।
तर यदि उनी कार्यकारी अधिकारसहितका राजा भए भने शक्ति कसको हातमा रहने, जनताप्रति जवाफदेहिता कसरी सुनिश्चित हुने र नागरिक अधिकार कसरी सुरक्षित रहने भन्ने ठूलो प्रश्न उठ्नेछ।
राजा लोकप्रिय हुनु एउटा कुरा हो। शासन व्यवस्था लोकतान्त्रिक र जवाफदेही हुनु अर्को कुरा हो।
बालेनको सार्वजनिक छवि संगीत, इन्जिनियरिङ, राजनीतिक स्वतन्त्रता र स्थापित राजनीतिक दलहरूप्रतिको आलोचनासँग जोडिएको छ।
उनका समर्थकहरूले युवा पुस्ताको प्रतिनिधित्व गर्ने राजा भनेर उत्साह देखाउन सक्छन्।
तर अन्य युवाहरूले प्रश्न उठाउन सक्छन्—परिवर्तनका लागि नयाँ राजा चाहिन्छ कि बलियो लोकतान्त्रिक संस्था?
यही बहस सम्भवतः सबैभन्दा चर्को हुनेछ।
नेपालको राजतन्त्र पुनर्स्थापना भएर बालेन राजा बनेको काल्पनिक अवस्थामा भारत, चीन र अन्य मुलुकहरूले नयाँ राजनीतिक व्यवस्थालाई कसरी हेर्लान्?
नेपालको विदेश नीति व्यक्तिगत लोकप्रियताभन्दा धेरै ठूलो विषय हो। व्यापार, रोजगारी, सुरक्षा, सीमा, कूटनीति र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबद्धतामा निरन्तरता आवश्यक हुन्छ।
राजा जोसुकै भए पनि नेपालका राष्ट्रिय हितहरू सन्तुलित रूपमा अघि बढाउनु चुनौतीपूर्ण हुनेछ।
बालेनका समर्थकहरूले उनीबाट परम्परागत राजनीतिक संस्कृतिभन्दा फरक व्यवहारको अपेक्षा गर्न सक्छन्।
कल्पना गर्नुस्, राजदरबारमा महँगा गाडी थप्नेभन्दा सरकारी खर्च सार्वजनिक गर्ने घोषणा भयो।
तर भ्रष्टाचार नियन्त्रणका लागि एउटा व्यक्तिको इच्छाशक्ति मात्र पर्याप्त हुँदैन। स्वतन्त्र अदालत, प्रभावकारी अनुसन्धान, पारदर्शी खरिद प्रक्रिया र जवाफदेही प्रशासन चाहिन्छ।
राजा बदलिँदैमा प्रणाली आफैं बदलिँदैन।
अहिले बालेनका सामाजिक सञ्जाल पोस्टहरूमा समर्थन र आलोचना दुवै देखिन्छन्।
राजा बनेपछि पनि त्यस्तै खुला आलोचना गर्न पाइन्छ कि पाइँदैन?
लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा कुनै पनि सार्वजनिक पदाधिकारी आलोचनाभन्दा माथि हुँदैन। त्यसैले काल्पनिक बालेन राजाको सबैभन्दा ठूलो परीक्षा आफ्नो प्रशंसा सुन्नु होइन, आलोचना सहनु हुन सक्छ।
बालेन राजा बनेको कल्पना रमाइलो हुन सक्छ। आधुनिक श्रीपेच, सामाजिक सञ्जालमा सक्रिय राजदरबार र नयाँ पुस्ताको प्रतिनिधित्व गर्ने राजाको दृश्यले धेरैलाई आकर्षित गर्न सक्छ।
तर नेपालको वास्तविक चुनौती व्यक्ति वा पदको नामभन्दा ठूलो छ।
देशलाई रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य, भ्रष्टाचार नियन्त्रण, न्याय, पूर्वाधार र प्रभावकारी सार्वजनिक सेवा चाहिएको छ।
राजा बालेन भए पनि, राष्ट्रपति बालेन भए पनि वा प्रधानमन्त्री बालेन भए पनि—जनताको जीवनमा सुधार आएन भने पद परिवर्तनको अर्थ के रहला?
अनि एउटा अन्तिम रमाइलो कल्पना...
नेपालमा पहिलोपटक श्रीपेच लगाएको राजा र्याप कन्सर्टमा पुगे भने दर्शकले महाराजाधिराजको जय भन्ने कि Once More? 😂
तपाईंको विचारमा बालेन राजा बने भने नेपालमा के परिवर्तन आउला? राजतन्त्र फर्काउनु उचित होला, कि अहिलेको लोकतान्त्रिक व्यवस्थालाई नै सुधार्नु राम्रो?
नोट: यो पूर्ण रूपमा काल्पनिक, व्यंग्यात्मक तथा विचारमूलक लेख हो। यसले बालेन शाह राजा बन्ने कुनै वास्तविक योजना वा घटनाको दाबी गर्दैन।