&nbsp; माओवादी हिरासत बर्बरताको केन्द्र &nbsp; - अस्मिता खड्का सयौं गैर&ndash;माओवादीको ज्यान लिएको माओवादी हिरासत आफ्नै नेता&ndash;कार्यकर्ताका लागि पनि कम त्रासद थिएन। गैर&ndash;माओवादीका पक्षमा अधिकारकर्मीले आवाज उठाएका छन्, माओवादीका पक्षमा कसैले बोलेका छैनन्। &nbsp; आफ्नै पार्टीको हिरासत मुक्त भएलगत्तै शिवचन्द्र कुशवाह&nbsp;(बसेका बायाँ) देवेन्द्र पराजुली र कल्पना धमला&nbsp;(गैरसैनिक पोशाकमा) &ldquo;चरम यातनापछि नलीहाडमा बेल्ना लगाएर अर्धमृत बनाइएको शरीरलाई भुईंमा लडाएर मेरो मृत्युदण्डबारे कुरा गर्न थाले, कमरेडहरू। समाज बदल्न हिंडेको एउटा सिपाहीले गर्दै नगरेको अपराधका निम्ति आफ्नै पार्टीमा मृत्युको अनुभव गर्नुपरिरहेको थियो।&rdquo;&nbsp; एमाओवादी केन्द्रीय नेता देवेन्द्र पराजुलीको 'जनयुद्धकालीन अनुभव' हो यो। अनेरास्ववियु (क्रान्तिकारी) का अध्यक्षको कार्यकाल पूरा गरेर पार्टी राजनीतिमा आएका पराजुली क्षेत्रीय ब्युरो सदस्य छँदा २०६१ जेठमा भारतको पटनामा भएको ११ जना माओवादी नेताको गिरफ्तारी प्रकरणमा सुराकी गरेको आशंकामा पार्टी हिरासतमा परेका थिए। पराजुलीसँगै उनकी पत्नी तथा उपब्यूरो सदस्य कल्पना धमलालाई २०६१ मंसीरदेखि १४ महीना हिरासतमा राखेर यातना दिइएको थियो। अहिले दुवै जना केन्द्रीय महाधिवेशन आयोजक समिति सदस्य छन्। त्यसबेला पराजुली र धमलाको राजनीतिक जीवन नै समाप्त पार्ने गरी 'गद्दारी' को आरोप लगाएर यातना दिनेहरूले त्यो आरोप झुटो सावित हुँदा पनि माफी माग्नुपरेको छैन। यसबाट पार्टीले यातनालाई सिद्धान्त र संस्कारकै रूपमा स्वीकार गरेको सन्देश गएको छ।&nbsp; &nbsp; वैचारिक हिसाबले स्पष्ट मानिने पराजुलीले वर्गीय अधिनायकत्वको नाममा पार्टीभित्र मौलाएको व्यक्तिवादी सोच विरुद्ध आवाज उठाएपछि तत्कालीन भ्याली (काठमाडौं) मा कार्यरत केही केन्द्रीय सदस्यले 'नेतृत्वलाई नटेरेको' भन्दै उनी विरुद्ध फाइल तयार गरेका थिए। कार्यकर्तामाथि लादिने दासत्वको प्रतिवाद गर्दा लठैत प्रवृत्तिका नेताहरूसँग विवाद चुलिएर देवेन्द्र र आफूलाई पटना घटनामा फँसाइएको धमला बताउँछिन्। (हे.बक्स) &ldquo;पार्टीभित्र आउने वैचारिक चुनौतीहरूलाई राजनीतिक रूपमा स्वीकार नगरी त्यसमा वर्गीय फुँदा जोड्दै संगीन खालको आरोपमा कारबाही गरेर थन्क्याउन खोजियो&rdquo;, धमला भन्छिन्, &ldquo;हामी त्यस्तै अकल्पनीय परिस्थिति र यातनाको शिकार भयौं।&rdquo; &nbsp; &nbsp; अझै अनुत्तरित प्रश्न&nbsp; 'जनयुद्धकाल' मा माओवादीले भिन्न विचार राख्नेहरूलाई अपहरण, अमानवीय यातना र बीभत्स हत्या गरेका थुप्रै चर्चित घटना छन्। तर, पार्टी नेतृत्वसँग वैचारिक भिन्नता र अन्तरसंघर्षका क्रममा नेता&ndash;कार्यकर्तामाथि भएको ज्यादतीको कमै चर्चा भएको छ, जबकि हरेक महीना प्रत्येक जिल्लामा पाँचदेखि सात जना नेता&ndash;कार्यकर्ता विभिन्न आरोपमा कारबाहीमा पर्ने गर्दथे। तीमध्ये धेरैजसो व्यक्तिगत प्रतिशोधको शिकार बनेका पीडितहरूको भनाइ छ। &nbsp; &nbsp; धेरैलाई कसैको मनोगत निष्कर्षको आधारमा र सत्यतथ्य पत्ता लगाउने अनुसन्धानको नाममा यातना दिने गरिएको केन्द्रीय सदस्य पराजुली बताउँछन्। अहिलेसम्म माओवादीले विभिन्न आरोपमा गैर&ndash;माओवादीहरूलाई अपहरण गर्ने र यातना दिने गरेका समाचारहरू आएका थिए, तर पराजुलीले भोगेको यातनालाई केलाउने हो भने नेताहरूका गलत कुरा विरुद्ध बोल्ने अन्य कैयौं कार्यकर्ताहरूले यस्तो नियति भोगेको अनुमान गर्न सकिन्छ। नेतृत्वले पार्टीका नेता&ndash;कार्यकर्तामाथि गरेका ज्यादती विरुद्ध पार्टीभित्रै कसैले आवाज उठायो भने उही कारबाहीमा पर्दथ्यो। &nbsp; &nbsp; पार्टी अन्तरसंघर्षको बेला नेतृत्वको नजिक रहेकाहरूले आफू विरुद्ध बोल्ने सहयात्रीहरूलाई सांस्कृतिक र आर्थिक विचलनको नाममा धेरै यातना दिएका थिए। बाराका पूर्व सभासद् जयराम दाहालसहित हरि चौलागाईं, विरोध शर्मा र दीपक खड्काले आर्थिक हिनामिनाको आरोपमा १६ महीना पार्टीको श्रमकैदमा बिताउनु पर्&zwj;योे। हिटलरकालीन नाजी जर्मनीको 'कन्सन्ट्रेशन क्याम्प' (यातना शिविर) को राम्रै झ्ल्को दिने माओवादी हिरासत 'श्रमशिविर' मा अहिलेका प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराई र उनकी पत्नी हिसिला यमीदेखि शिक्षामन्त्री दीनानाथ शर्मा र भट्टराईका राजनीतिक सल्लाहकार देवेन्द्र पौडेलसम्मले कैयौं महीना बिताएका थिए। भट्टराई पत्नी हिसिला भन्छिन्, &ldquo;नेतृत्वसँग फरक मत राख्ने बाबुराम भट्टराईकी श्रीमती भएकैले फुन्टिवाङमा ममाथि कारबाही गरियो।&rdquo; &nbsp; &nbsp; माओवादीमा गलत रिपोर्टिङ र मनोगत निष्कर्षको आधारमा अनुसन्धानमा राखिएका नेता&ndash;कार्यकर्तालाई यातना दिने निर्दिष्ट परिपाटी नै थियो। त्यस्तो निर्देशन दिनेहरूलाई पार्टी नेतृत्वले 'युद्धमा कहिलेकाहीं यस्ता घटना हुन्छन्' भनेर चोख्याएको र कतिपय अवस्थामा त बढुवा समेत गरेको पीडितहरू बताउँछन्। &ldquo;विना कारण कारबाही भोगेकाहरूले आज पनि आवाज उठाइरहेका छन्, तर यो समस्या नेताहरूको स्वेच्छा र दयामायाको विषय बनेको छ&rdquo;, एमाओवादी नेता राम कार्की भन्छन्, &ldquo;आरोप पुष्टि भएन भने कारबाहीको भरपाई कसरी गर्ने? मानसिक आघातको कुनै क्षतिपूर्ति हुँदैन भन्ने कुरा पार्टीले सोच्नुपर्थ्यो।&rdquo;&nbsp; &nbsp; तर, सोचिएन। धेरै नेता&ndash;कार्यकर्ता र जनता युद्धउन्मादी नेताहरूको मनोगत वर्गविश्लेषणको शिकार भए। त्यस्ता नेताहरूको कार्यशैलीको शिकार सरकारी सुरक्षाकर्मी, तिनका परिवार र जनता मात्र हैन, पार्टीकै नेता&ndash;कार्यकर्ता पनि असंख्य छन्। बारा जिल्लाका पार्टी नेता शिवचन्द्र कुशवाह आफ्नै पार्टीको हिरासतमा आफ्नै साथीहरूबाट पाएको यातनाको प्रसङ्ग निस्कँदा अहिले पनि भक्कानिन्छन्। उनलाई पार्टीले विना कसुर बेपत्ताको स्थितिमा १६ महीना हिरासतमा राखेको थियो। उँले र आफन्तहरूले घरमा श्रीमतीलाई 'शिवचन्द्रलाई पार्टीले मारिसक्यो अब काजकिरिया गर्नुपर्छ' सम्म भनेका थिए। &ldquo;त्यस्तो बेला पार्टीका साथीहरूले सही जानकारी दिनुपर्नेमा उल्टो श्रीमतीलाई 'गद्दारकी स्वास्नी' भनेर दुर्व्यवहार गरेछन्&rdquo;, कुशवाह भन्छन्, &ldquo;मानौं त्यो मानव नभएर दानव झुण्ड थियो।&rdquo; (हे.बक्स) &nbsp; &nbsp; महिला मुक्तिको निम्ति काखकी छोरी घरमा छोडेर माओवादी सशस्त्र आन्दोलनमा लागेकी कल्पना धमला पार्टी हिरासतमा बिरामी हुँदा उपचार समेत नपाएको बताउँछिन्। १४ महीना हिरासतमा रहँदा उनलाई हप्तौं आँखामा पट्टी बाँधेर बयान लिइयो, अपमानित गरेर मानसिक यातना दिने नियतले आरोपसँग मेल नखाने प्रश्नहरू सोधिए, हरेक पटक ज्यान लिने धम्की दिइयो र केन्द्रीयस्तरका नेताहरू नै निकृष्ट ढंगले पेश भए। वैचारिक र सैद्धान्तिक धरातल कमजोर भएका नेताहरूले मानसिक दबाब बढाउन आफूलाई 'तेरो बूढो देवेन्द्रलाई जिउँदो छाड्दैनौं' सम्म भन्ने गरेको धमला बताउँछिन्। &ldquo;त्यो बेला पार्टीमा सनकको भरमा चलाइएका कारबाहीहरूको जवाफदेही अहिले कोही हुने कि नहुने? यसको क्षतिपूर्ति कस्तो हुने र कसले दिने?&rdquo; धमला भन्छिन्, &ldquo;पार्टी नेतृत्वप्रति मेरा यी प्रश्नहरू अझ्ै अनुत्तरित छन्।&rdquo;&nbsp; &nbsp; पार्टीकै साथीहरूले पोलेर सेनाको कब्जामा पुगेका कपिलवस्तुका कमल चुदाली दर्जनौं हड्डी भाँच्चिएको शरीर लिएर पार्टीमा फर्कंदा अर्को अन्तरघातको शिकार भए। सैनिक हिरासतबाट अर्धमृत अवस्थामा आएका चुदालीलाई पहिला त 'हिरासतमा के&ndash;के कमजोरी भयो लिखित रूपमा दिनू' भनेर स्पष्टीकरण मागियो। त्यसपछि सम्पर्कको लागि त्यस्तो स्थानमा बोलाइयो, जहाँ प्रहरी चौकी आक्रमणको योजना बनाइएको थियो। पार्टीका साथीहरूले उनलाई चौकी आक्रमण हुँदैछ भन्ने कुरा लुकाएर सरकारी फौजको गोलीबाट मर्नको लागि बोलाएका थिए। (हे.बक्स) &ldquo;साथीहरूले ममाथि जीवनमा कल्पनै नगरेको धोकाघडी गरेका थिए&rdquo;, अहिले अवध&ndash;मधेश राज्य समिति सचिवालय सदस्य रहेका चुदाली भन्छन्, &ldquo;यस्तो धोकाघडी म नवलपरासी र रुपन्देही जिल्लाको सेक्रेटरीको रूपमा काम गरिरहँदा भएको थियो।&rdquo; &nbsp; &nbsp; यातनाको सिद्धान्त र संस्कार &nbsp; कुनै व्यक्तिको सनकमा हुने माओवादीको यातना कति बर्बर र असन्तुलित हुन्थ्यो भन्ने कुराको भुक्तभोगी गुल्मीका प्रदीप नेपाली पनि हुन्। २०५७ सालमा पूर्णकालीन कार्यकर्ता बनेको चार&ndash;पाँच महीनामा उनले राम्रोसँग पार्टी राजनीति बुझ्ेका पनि थिएनन्। नेताहरूको जस्तो झ्ोला र कपडाको रहर लागेर उनले सिर्सेनीदेखि तलको बजारमा एक जना व्यापारीसँग कपडा मागे। जिल्ला नेतृत्वले त्यो कुरा थाहा पाएपछि शुद्धीकरणको नाममा कडा कारबाहीको योजना बनायो। प्रदीपलाई चारपाटा मुडेर त्यही बजार पुर्&zwj;याइयो र अनुहारमा मोसो दलेर पशुलाई झै डोरीले बाँधेर पिट्दै डुलाइयो। &nbsp; &nbsp; &nbsp; नेतृत्वको निगरानीमाः प्रधानमन्त्रीका प्रमुख सल्लाहकार देवेन्द्र&nbsp;पौडेल 'सुनिल' द्वन्द्व कालमा। समाज शुद्धीकरणको नाममा माओवादीका फुच्चे कार्यकर्ताहरू रक्सी खाएको आरोपमा बूढापाकाहरूलाई कान समातेर उठबस गराउँथे, कतिपयको जुँगा उखेलिदिन्थे। यस्तो बर्बरता धेरै ठाउँमा दोहोरिएका छन् र नेतृत्वले 'क्रान्तिमा कहिलेकाहीं यस्तो हुन्छ' भनेर जंगली यातनाको संस्कारलाई अनुमोदन गरिदिएको छ। त्यो बेला जनजाति समुदायका बूढापाकाले रक्सी खाएको र किशोर उमेरका प्रदीपले एउटा जाबो झोला र ज्याकेटको निहुँमा त्यति जलिल हुनुपरेको पार्टीमा अहिले कैयौं नेताहरूले रातारात गरेको आर्थिक चमत्कार भने हेर्न लायक छ। इलम विनाका धेरै नेताले आश्चर्य लाग्ने गरी विलासी जीवनशैली अपनाएका र आफ्ना छोराछोरीलाई स्वदेश र विदेशका महँगा स्कूलहरूमा पढाइरहेका छन्। &nbsp; यस्तै प्रवृत्तिको विरोधमा कार्यकर्ताले गएको साउनमा भृकुटीमण्डपमा भएको सातौं विस्तारित बैठकस्थल नै कब्जा गरेर नारा लगाएका थिए, तर नेताहरूले 'कमरेडहरू, अब हामी भोलिदेखि नै सबै छोडेर जोगी बन्न तयार हुन्छौं' भनेर टारेको टार्&zwj;यै गरेका छन्। &nbsp; &nbsp; 'साधुलाई शूली, चोरलाई चौतारी'&nbsp; कुनै बेला वैचारिक, आर्थिक र सांस्कृतिक विचलनको झुटो आरोपमा श्रमशिविरको यात्रा गरेका नेता&ndash;कार्यकर्ता तथा घाइतेहरू यतिखेर दोहोरो पीडामा छन्― पार्टीमा हावी भएको भ्रष्ट आचरण र आफ्नै आधारभूत आवश्यकता पूर्तिमा भोग्नुपरेको चरम आर्थिक अभाव। तर, सच्चा साथीहरूलाई प्रताडित गर्नेहरूमाथि कारबाहीको त कुरै छाडौं, पार्टीमा रातारात नयाँ&ndash;नयाँ महाजनहरूको उदय भइरहेको छ। &nbsp; &nbsp; पार्टीमा सच्चा साथीहरूमाथि आधारहीन आरोपमा कारबाही भएको बेला आँशु नै झ्रेको बताउने एमाओवादी नेता राम कार्की पार्टीमा अभियोग लगाउने र अभियोग खेप्नेबीच मेलमिलापको नीति नभएकोले विना प्रमाण आफ्नै साथीहरूलाई अनुसन्धानको नाममा प्रताडित गर्नेहरूलाई कमिटिमा माफी मगाउने कामसम्म नभएको बताउँछन्। यसले गर्दा पार्टीमा 'चोरलाई चौतारी र साधुलाई शूली' भएको स्पष्ट गर्दै कार्की भन्छन्, &ldquo;अरू देशका पार्टीहरूले अभियोग लगाउने र खेप्ने बीच मेलमिलापको नीति अपनाएको पाइन्छ, तर हाम्रोमा त्यो छैन।&rdquo; &nbsp; मुख्य नेतृत्वको वरिपरि बसेर अन्य नेतृत्व पंक्तिलाई सिध्याउने एउटा टीम अहिले पनि एमाओवादी पार्टीमा क्रियाशील छ। यस्तो प्रवृत्तिसँग विमति राख्ने नेता&ndash;कार्यकर्ता हिजो पीडित थिए, आज पनि ठगिएकै छन्। &nbsp; (एमाओवादी निकट जनादेश साप्ताहिक की कार्यकारी सम्पादक तथा पार्टीको प्रचार राज्य समिति सदस्य खड्का यसअघिसम्म अरुणा रायमाझी को नाममा लेख्थिन्।)&nbsp; &nbsp; 'साथीहरूले मार्न &nbsp;चाहेका थिए'&nbsp; &nbsp; देवेन्द्र पराजुली&nbsp; सदस्य, महाधिवेशन आयोजक समिति&nbsp; &nbsp; &nbsp; पहिले&ndash;अहिलेः पार्टी हिरासतबाट मुक्त भएलगत्तैको देवेन्द्र&nbsp;पराजुलीको तस्वीर (बायाँ)। बिहारको&nbsp;पटनामा साथीहरू प्रहरी कब्जामा पर्दा होटल बाहिर भएकाले म र मेरी श्रीमती कल्पना जोगियौं। अलपत्र अवस्थामा वामदेव क्षेत्री 'विकल्प'लाई फोन गर्दा मोतिहारी बोलाउनुभयो र त्यहाँबाट रौतहटहुँदै सिन्धुली पुग्यौं। त्यहाँ घटनाबारे छलफलको क्रममा केन्द्रीय सदस्य पवनमान श्रेष्ठले एक्कासी 'सब कुरा बुझ्िएको छ' भन्दा कल्पनाले मलाई सजग गराएकी थिइन्, तर मैले त्यति वास्ता गरिनँ। रामबहादुर थापा 'बादल' ले अनुसन्धानको लागि निलम्बन गरिएको बताउँदा भने आश्चर्यचकित भएँ। हामीले अनुसन्धानमा सहयोग गर्ने जनाउँदै राजीनामा दियौं, तर साथीहरूको नीचता पछि मात्र थाहा भयो। बयान १:&nbsp;'पटनामा नेताहरू समातिंदा हामी कसरी जोगियौं?' सिन्धुलीमा पहिलो बयान लिने पवनमानको शुरूको प्रश्न यही थियो। जवाफ दिंदै जाँदा घटनाको सहज र निष्पक्ष छानबिन हुन्छ भन्ने मेरो बुझ्ाइ मनोगत ठहरिंदै गयो। हामीलाई सैन्य हिरासतमा राख्ने योजना बनिसकेको रहेछ। &nbsp; बयान २: सेनाको 'फर्मेसन' (घेरा) मा उदयपुर पुग्दा बयान लिन पोलिटब्यूरो सदस्य हितमान शाक्य तयार रहेछन्। उनी 'पटना घटना आफूले गराएको होइन भनेर पुष्टि गर' भन्ने ढंगले पेश भए, केही समय चर्काचर्की पर्&zwj;यो। त्यसपछि सोलु पुर्&zwj;याएर कल्पना र मलाई अलग पारियो। &nbsp; &nbsp; बयान ३:&nbsp;सोलुमा आँखामा कालोपट्टी बाँधिदिएर बयान लिंदै सैन्य कमाण्डर वासुदेव घिमिरे 'पावेल'ले 'तँ पार्टीको गद्दार होस्' भनेपछि मेरो धैर्यको बाँध टुट्यो, औंला ठड्याउँदै गद्दार नभन्न चुनौती दिएँ। उनले मेरो हात तल बजार्दै टाउको समातेर भुईंतिर थिचे। &nbsp; मुटु कमाउने चिसो रातमा कमाण्डरहरू स्लिपिङ ब्याग खोसिदिन्थे। दिनहरू यातनामा बिते, बोल्न पनि प्रतिबन्ध लाग्यो। कल्पना कहाँ, कस्तो अवस्थामा थिइन् थाहा भएन। केही समयपछि फेरि उदयपुर लगियो। त्यहाँ हितमान र अमृता थापासँग कुराकानी गर्न पाइने आशा गरेको थिएँ, तर अमृताले देखे पनि नदेखेजस्तो गरिन्। &nbsp; &nbsp; बयान ४:&nbsp;उदयपुर पुगेको भोलिपल्ट दिउँसो चार बजे वस्तीबाट टाढा गोठमा लगेर अपशब्द बोल्दै हातखुट्टा कसे। आँखामा पट्टी बाँधिएकोले कसले बयान लिंदैछ थाहा भएन। उसले 'तँ होइनस् भने को हो भन्?' भन्दै जलिल प्रश्नहरू गर्&zwj;यो। बयान लिने व्यक्ति 'प्रवेश' नामका कमिसार रहेको पछि थाहा पाएँ। &nbsp; &nbsp; बयान ५:&nbsp;त्यो साँझ् गोठ माथि डाँडामा लगेर आँखामा पट्टी बाँधिएकै थियो, कञ्चटमा पेस्तोल राखेर 'गद्दार' लाई सिध्याउने भन्दै मानसिक यातना दिए र मरेको पशुलाई झै खुट्टामा डोरीले बाँधेर गेग्य्रानमा घिसार्दै तल झारे। शरीरको बाहिरी भाग छियाछिया हुँदा पनि साथीहरू रोकिएनन् र 'पटनामा नेताहरूलाई किन गिरफ्तार गराइस्?' भन्दै पालैपालो हिर्काउन थाले। ऐया भन्दा आवाज बन्द गर्न बुटले मुखमा कुल्चिन्थे। मुखमा कपडा खाँदेर पनि कुल्चिए। खुट्टाको नलीहाडमा बेल्ना लगाउँदै अन्तिम इच्छा सोधिंदा भनेको थिएँ― 'मलाई नमार।' &nbsp; &nbsp; मरें भने इतिहासको पानामा 'गद्दार' लेखिनेछु, क्रान्ति सफल वा असफल जे भए पनि घटनाको अनुसन्धान हुनेछ र निर्दोष सावित हुनेछु। पार्टीले घटनाको अनुसन्धानलाई जारी राखोस्। मैले पार्टी हेटक्वाटरलाई पत्र लेख्न पाउँ्क भन्न थालें। केही समयपछि उनीहरूले 'अहिले नमार्ने रे' भने। मलाई मृत्युदण्ड दिनेबारे पार्टीमा छलफल हुँदै रहेछ! &nbsp; तिनै साथीहरूले अर्धमृत अवस्थामा घिसार्दै सुत्ने ठाउँमा ल्याएर फालिदिए। मलमपट्टी गर्ने कोही थिएन। भोलिपल्ट केन्द्रीय सदस्य हिमाल शर्मालाई भेट्टाइदिन आग्रह गर्दा 'ए तैंले हामीलाई नगन्ने, ठूलो नेता खोज्छस् गद्दार!' भन्दै लात्तैलात्ताले हिर्काए। अर्को दिन घायल शरीर घिसार्दै बिहानै हिंड्नुपर्ने भयो। बाटोभरि साथीहरूले भुईंमा लठ्ठी बजारेर तर्साए अनि आफैं 'ऐया... ऐया...' भन्दै जिस्क्याए। &nbsp; &nbsp; यातनाले दायाँ हात चल्न छोड्यो। खाना खाएपछि सेनाको खाना बनाएको भाँडा माझेन भनेर पालैपालो खनिए, देब्रे हातले मुस्किलले माँझ्ें। कल्पनासँग छुट्टिएको सिन्धुलीको गाउँ पुग्दा मेरो अवस्था देखेर गाउँका जनताले 'के भयो सर?' भनेर सोधे। भीरबाट लडेको भनेर पार्टीले दिएको यातना लुकाएँ। तिनै जनताले औषधि ल्याइदिए, दूध&ndash;भात पनि दिए। &nbsp; &nbsp; त्यहाँबाट साथीहरूले गह्रौं भारी बोकाएर हिंडाए, सक्दिनँ भन्दा पिटे। सेनाको टीमलाई खाना बनाउने र भाँडा माझने काम गर्दा कमाण्डरलाई 'म श्रमकैदमा छु कि अनुसन्धानमा?' भनेर सोधेको थिएँ। उसले 'माथिको आदेश छ खुरुखुरु काम गर्ने, नत्र ठीक हँुदैन' भन्यो। 'ठीक हुँदैन' को अर्थ यातना हुन्थ्यो। हातखुट्टा बाँधेर पैतालामा मुंग्रोले हिर्काउँदा सबभन्दा बढी पीडा हुन्थ्यो। साथीहरूले करेन्ट बाहेक यातनाका सबै विधि प्रयोग गरे। खुट्टाको एउटा औंलो यातनाबाटै भाँचियो। अहिले ढाड दुखिरहन्छ। &nbsp; &nbsp; त्यसबेला केही साथीले कमाण्डरको आँखा छलेर 'तपाईं बाबुराम भट्टराईतिर लाग्दा यस्तो भएको हो रे' भनेपछि हरेक पटक जसो 'तेरो गुरुबा को हो?' भनेर सोध्नुको कारण थाहा पाएँ। भट्टराईको पत्तासाफ पार्ने गुरुयोजनाको मुख्य शिकार म बनेछु। &nbsp; &nbsp; मेरो अवस्था देखेर भोजपुर जिल्ला कमिटीका साथीहरूले जिम्मा लिने प्रस्ताव राखेछन्। सेनाको हिरासतबाट त्यहाँ पुगेपछि यातना रोकियो, छलफल गर्ने मौका पनि पाएँ। साथीहरूले अन्तरसंघर्षबारे प्रश्न गर्दा चाहिं मसँग उत्तर हुँदैनथ्यो, आफू अन्तरसंघर्षकै शिकार भएको थाहा पाइसक्दा पनि। &nbsp; &nbsp; आरोप पुष्टि नभएपछि १४ महीनाको हिरासतबाट मुक्त हुँदा सोलुमा कल्पनासँग भेट भयो। स्वागतको लागि तिनै मान्छे बसेका थिए जसले हामीलाई शिकार बनाए। 'ल... स्वागत छ' भन्दै सबभन्दा अगाडि हात बढाउनेमा हितमान शाक्य थिए। मेरो कानमा 'गद्दार' शब्द गुञ्जन थाल्यो। 'मार्न खोज्नुभएको थियो, सक्नुभएन। अहिले केको स्वागत? तपाईं त नेता होइन, हनुमानढोकाको केरकार शाखाको हवल्दार हुनुहुँदोरहेछ' भन्दा उनले भने, 'ल... हेर त, मसँग रिसाएको! त्यो त कृष्णबहादुर महराले भनेर पो गरेकोे त!'&nbsp; &nbsp; <div style="margin: 0px; padding: 0px; border: 0px; font-size: 13.63636302947998px; font: inherit; vertical-align: baseline